4.5 場所と自然・国と戦 — Epoché
この課でできるようになること 自然・場所・国・戦・法の 45 語を、変化型とともに言える。 複数でしか使わない語( arma・castra )と、単数と複数で意味が変わる語( fīnis/fīnēs・locus/loca )を知っている。 都市名と domus の前置詞なしの用法( 型編 4課 )を実文で確かめる。 前提 : 4.4 まで。 この課の語は、第 2 期に読むカエサル『ガリア戦記』とサッルスティウス『カティリーナの陰謀』の語彙です。前の課が「心」の語彙なら、この課は「世界」の語彙——地・空・海・火・風から、都市・王国・軍隊・法まで。ローマ人が世界を切り分けた単位が見えます。 見取り図 — 単数と複数で意味が変わる語 この分野には 複数形だけで使う語 があります。 arma, -ōrum (武器。英 arms )、 castra, -ōrum (陣営。単数 castrum は「砦」で稀)。 単数と複数で意味が変わる語 も: fīnis (終わり・境界)/ fīnēs (領土)、 locus (場所)/ loca (地域。中性複数になる)、 vīs (力・暴力)/ vīrēs (体力・兵力)、 mūnus (務め・贈り物)/ mūnera (剣闘士の見世物)。日本語は単複を区別しないので、訳すときは意味で判断します。 imperium は「命令権」(執政官や将軍が持つ)→「支配」→「帝国」と広がった語で、英語の empire ・ imperial の元。ローマ人にとって imperium Rōmānum は「ローマの支配権が及ぶ範囲」でした。 rēs pūblica (公のもの→国家・共和国)、 cīvitās (市民団→国家)は第 2 期で。 lēx (成文法)と iūs (法・権利)の対、 poena (罰)と scelus (犯罪)の対も第 2 期の「社会と法」でまとめます。 自然の語は英語の学術語に生きています。 terra → terrain ・ territory 、 mare → marine 、 aqua → aquarium 、 ignis → ignite 、 lūx → lucid 、 umbra → umbrella 、 flūmen → flume 、 silva → Pennsylvania (ペンの森)。橋編で見た「英語の親戚」が、この分野ではとくに濃い。 urbs と oppidum と cīvitās の差も、カエサルを読む前に知っておくと便利です。 urbs は城壁で囲まれた大都市で、無冠詞で「ローマ」を指すことが多い( in urbe =ローマで)。 oppidum は地方の町、 cīvitās は市民団・国家(第 2 期)。カエサルがガリアの部族を cīvitās 、その町を oppidum と呼び、ローマだけを urbs と呼ぶのは、この使い分けです。 語表 語(品詞) 意味 注 terra -ae f. la 名詞・第 1 変化 地、陸 日本語との差 英 terrain caelum -ī n. la 名詞・第 2 変化 空、天 日本語との差 英 celestial locus -ī m. la 名詞・第 2 変化 場所 日本語との差 複数 loca (中性)。英 local urbs urbis f. la 名詞・第 3 変化 都市(特にローマ) 日本語との差 英 urban rēgnum -ī n. la 名詞・第 2 変化 王国、王権 日本語との差 rēx から。英 reign mare -is n. la 名詞・第 3 変化 海 日本語との差 英 marine ignis -is m. la 名詞・第 3 変化 火 日本語との差 英 ignite unda -ae f. la 名詞・第 1 変化 波、水 日本語との差 英 undulate 。例: undae maris (海の波。書き下ろし) silva -ae f. la 名詞・第 1 変化 森 日本語との差 英 sylvan mōns montis m. la 名詞・第 3 変化 山 日本語との差 英 mountain lītus -oris n. la 名詞・第 3 変化 岸 日本語との差 英 littoral flūmen -inis n. la 名詞・第 3 変化 川 日本語との差 fluō (流れる)から。英 fluent aqua -ae f. la 名詞・第 1 変化 水 日本語との差 英 aquatic ventus -ī m. la 名詞・第 2 変化 風 日本語との差 英 vent ・ ventilate 。例: ventus magnus (大風。書き下ろし) flamma -ae f. la 名詞・第 1 変化 炎 日本語との差 英 flame 。例: flamma ignis (火の炎。書き下ろし) lūx lūcis f. la 名詞・第 3 変化 光 日本語との差 英 lucid via -ae f. la 名詞・第 1 変化 道 日本語との差 英 via ・ voyage iter itineris n. la 名詞・第 3 変化 旅、道のり 日本語との差 eō から。英 itinerary fīnis -is m. la 名詞・第 3 変化 終わり、境界、(複)領土 日本語との差 英 finish ・ define castrum -ī n. la 名詞・第 2 変化 砦、(複 castra )陣営 日本語との差 英 -chester ( Manchester ) bellum -ī n. la 名詞・第 2 変化 戦争 日本語との差 英 belligerent ・ rebel arma -ōrum n. pl. la 名詞・第 2 変化 武器(複数のみ) 日本語との差 英 arms ・ army vīs f. la 名詞・第 3 変化 力、暴力、(複 vīrēs )体力 日本語との差 vim ・ vī 。英 violence imperium -ī n. la 名詞・第 2 変化 命令権、支配、帝国 日本語との差 英 empire tēlum -ī n. la 名詞・第 2 変化 飛び道具、武器 日本語との差 — sīgnum -ī n. la 名詞・第 2 変化 印、軍旗、合図 日本語との差 英 sign ・ signal exercitus -ūs m. la 名詞・第 4 変化 軍隊 日本語との差 第 4 変化。英 exercise ferrum -ī n. la 名詞・第 2 変化 鉄、剣 日本語との差 元素記号 Fe poena -ae f. la 名詞・第 1 変化 罰 日本語との差 英 penalty ・ pain scelus -eris n. la 名詞・第 3 変化 犯罪、悪事 日本語との差 — lēx lēgis f. la 名詞・第 3 変化 法律 日本語との差 英 legal perīculum -ī n. la 名詞・第 2 変化 危険 日本語との差 英 peril cōnsilium -ī n. la 名詞・第 2 変化 計画、助言、会議 日本語との差 英 counsel honor -ōris m. la 名詞・第 3 変化 名誉、公職 日本語との差 英 honor mūnus mūneris n. la 名詞・第 3 変化 務め、贈り物、見世物 日本語との差 英 munificent beneficium -ī n. la 名詞・第 2 変化 恩恵、親切 日本語との差 英 benefit fāma -ae f. la 名詞・第 1 変化 噂、評判、名声 日本語との差 英 fame labor -ōris m. la 名詞・第 3 変化 労苦、仕事 日本語との差 英 labor vōx vōcis f. la 名詞・第 3 変化 声、言葉 日本語との差 英 voice ・ vocal umbra -ae f. la 名詞・第 1 変化 影、陰 日本語との差 英 umbrella equus -ī m. la 名詞・第 2 変化 馬 日本語との差 英 equine altus -a -um la 形容詞・第 1・2 変化 高い、深い 日本語との差 英 altitude medius -a -um la 形容詞・第 1・2 変化 真ん中の 日本語との差 英 medium dexter -tra -trum la 形容詞・第 1・2 変化 右の 日本語との差 英 dexterity longus -a -um la 形容詞・第 1・2 変化 長い、遠い 日本語との差 英 long flamma・unda・ventus は詩に多く池の散文に短い実文が無いので、書き下ろしの例を注に添えました。 実文 35 本。ウルガタの詩篇の自然描写と、セネカ・カエサルの戦の語彙。 原文 日本語訳 見るところ Fit via vi. [1] 道は力で開かれる。 → via ・ vīs a vocibus aquarum multarum. [2] 多くの水の声よりも。 → aqua ・ vōx Cælum et terra transibunt: [3] 天と地は過ぎ去るだろう。 → caelum ・ terra Sit iam huius loci finis. [4] この箇所はここまでとしよう。 → fīnis ・ locus ferro et igne res geritur. [5] 事は鉄と火で行われる。 → ferrum ・ ignis Equus paratur ad diem belli; [6] 馬は戦いの日のために備えられる。 → bellum ・ equus a lege autem tua longe facti sunt. [7] しかし彼らはあなたの法から遠く離れた。 → lēx ・ longus At cui regno? [8] しかし、どんな王国のためにか。 → rēgnum In quid laborem? [9] 何のために私は苦労するのか。 → labor fui in consilio. [10] 私は会議に出ていた。 → cōnsilium fugientem silvae texerunt. [11] 逃げる彼を森が隠した。 → silva honores, ut laudere; [12] 名誉を、称えられるために。 → honor in qua urbe vivimus ? [13] 私たちはどんな都市に生きているのか。 → urbs sequitur ut medium sit. [14] それが中間にあるということになる。 → medius Mare vidit, et fugit; [15] 海は見て、逃げた。 → mare posuerunt signa sua, signa: [16] 彼らは自分たちの旗を、旗を立てた。 → sīgnum idem facit hostium exercitus. [17] 敵の軍も同じことをする。 → exercitus Munera ista fortunae putatis? [18] それを運命の贈り物だと君たちは思うのか。 → mūnus Ego sum lux mundi: [19] 私は世の光である。 → lūx Gloria umbra virtutis est; [20] 栄光は徳の影である。 → umbra super montes stabunt aquæ. [21] 山々の上に水が立つだろう。 → aqua ・ mōns Dabis poenas, non dico quas. [22] 君は罰を受けるだろう、どんな罰かは言わない。 → poena Numquam periclum sine periclo uincitur. [23] 危険は危険なしには決して克服されない。 → perīculum Corpora nostra rapiuntur fluminum more. [24] 私たちの体は川のように流れ去っていく。 → flūmen Armis vicit, vitiis victus est. [25] 彼は武器で勝ち、悪徳に敗れた。 → arma Beneficium qui dedisse se dicit petit. [26] 恩恵を与えたと自分で言う者は、返礼を求めている。 → beneficium ut dux esset itineris utroque tempore. [27] どちらの時にも旅の導き手となるように。 → iter et timuit populus qui erat in castris. [28] 陣営にいた民は恐れた。 → castrum Ex illius imperio paratae sint iuvandis manus. [29] その命令によって、手は助けるために備えられる。 → imperium in illis nihil invenies veri, nihil certi, quaecumque famae placent. [30] 評判が喜ぶものの中には、真実も確かなものも何一つ見つからないだろう。 → fāma Multa ceciderunt, ut altius surgerent. [31] 多くのものが、より高く立ち上がるために倒れた。 → altus Et ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. [32] 私は彼の手を海の上に、彼の右手を川々の上に置こう。 → dexter Neque enim mare et litus, sed te otium libertatem sequor: [33] 私が求めるのは海と岸ではなく、君と、閑暇と自由だ。 → lītus Et inter somnos movetur et, quotiens alicuius scelus loquitur, de suo cogitat; [34] 眠りの間にも彼は動揺し、誰かの犯罪が語られるたびに、自分のことを考える。 → scelus interim