Truculentus — Plautus
prologue PROLOGVS Perparvam partem postulat Plautus loci de vestris magnis atque amoenis moenibus, Athenas quo sine architectis conferat. quid nunc? daturin estis an non? adnuont. scio rém quidem urbis me ablaturum sine mora; quid si de vostro quippiam orem? abnuont. eu hercle in vobis resident mores pristini, ad denegandum ut celeri lingua utamini. sed hoc agamus quá huc ventumst gratia. Athenis mutabo ita ut hoc est proscaenium tantisper dum transigimus hanc comoediam. hic habitat mulier, nomen cui est Phronesium; haec huius saecli mores in se possidet: numquam ab amatore postulat id quod datumst, sed relicuom dat operam ne sit relicuom, poscendo atque auferendo, ut mos est mulierum; nam omnes id faciunt, cum se amari intellegunt. ea se peperisse puerum simulat militi, quo citius rem ab eo averrat cum pulvisculo. quid multa? †stuic superet muliere †hiscum anima ad eum habenti erce teritur. 1 Diniarchvs Non omnis aetas ad perdiscendum sat est amanti, dum id perdiscat, quot pereat modis; neque eam rationem eapse umquam educet Venus, quam penes amantum summa summarum redit, quot amans exemplis ludificetur, quot modis pereat quotque exoretur exorabulis: quot illíc blanditiae, quót illic iracundiae sunt, quot supplicia danda, di vostram fidem, hui, quid perierandum est etiam, praeter munera: primumdum merces annua, is primus bolust, ob eam tres noctes dantur; interea loci †aut ara aut vinum aut oleum aut triticum, temptat benignusne an bonae frugi sies: quasi in piscinam rete qui iaculum parat, quando abiit rete pessum, adducit lineam; si inierit rete piscis, ne effugiat cavet: dum huc dum illuc rete circumv or tit , impedit piscis usque adeo donicum eduxit foras. itidem si amator id quod oratur dedit atque est benignus potius quam frugi bonae , si semel amoris poculum accepit meri eaque intra pectus se penetravit potio, extemplo et ipsus periit et res et fides. si iratum scortumst forte amatori suo, bis perit amator, ab re atque ab animo simul; sin alter altri propitiust, idem perit: si raras noctes ducit, ab animo perit; sin crebras ducit, ipsus gaudet, res perit. †iteca in aedibus lenosis† prius quam únum dederis, centum quae poscat parat: aut periit aurum aút conscissa pallula est aut empta ancilla aut aliquod vasum argenteum aut vasum ahenum antiquom aut lectus †laptiles aut armariola Graeca, aut aliquid semper est quod † petra debeatque amans scorto suo. atque haec celamus nos clam magna industria, quom rem fidemque nosque nosmet perdimus, ne qui parentes neu cognati sentiant; quos cum celamus si faximus conscios, qui nostrae aetati tempestivo temperent, unde anteparta demus postpartoribus, faxim lenonum et scortorum † plus est et minus damnosorum hominum quam nunc sunt siet. nam nunc lenonum et scortorum plus est fere, quam olim muscarum est cum caletur maxime. nam nusquam alibi si sunt, circum argentarias scorta et lenones qui sedent cottidie, ea nimia est ratio; quippe qui certo scio, ibi plus scortorum esse iam quam ponderum. quos quidem quam ád rem dicam in argentariis referre habere, nisi pro tabulis, nescio, ubi aera perscribantur usuraria: accepta dico, expensa ne qui censeat. postremo id magno in populo † mulier hominibus, re placida atque otiosa, victis hostibus: amare oportet omnes qui quod dent habent. nam mihi haec méretrix quae hic habet, Phronesium, suom nómen omne ex pectore exmovit meo, phronesim, nam phronesis est sapientia. nam me fuisse huic fateor summum atque intumum, quod amantis multo pessimum est pecuniae; eadem postquam alium repperit qui plus daret, damnosiorem, † mihi exinde immovit loco, quem antehác odiosum sibi esse memorabat mala, Babyloniensem militem. is nunc dicitur venturus peregre; eo nunc commenta est dolum: peperisse simulat sese, ut me extrudat foras atque ut cum solo pergraecetur milite; eum esse simulat militem puero patrem. eum istí suppositum puerum opinor pessumae. mihi verba retur dare se? án me censuit celare se potesse, gravida si foret? nam ego Lemno advenio Athenas nudius tertius, legatus hinc quo cum publico imperio fui. sed haec quidem eius Astaphium est ancillula; cum ea quoque etiam mihi fuit commercium. Astaphivm Ad fores auscultate atque adservate aedis, ne quis adventor gravior abaetat quam adveniat, neu, qui manus attulerit steriles intro ad nos, gravidas foras exportet. novi ego hominum mores; ita nunc adulescentes morati sunt: quini aut seni adveniunt ad scorta congerrones; consulta sunt consilia: quando intro advenerunt, oenús eorum aliqui oscúlum amicae usque oggerít, dum illi agant ceterí cleptae; sin vídent quempiam se adsérvare, obludiánt qui custodem óblectent per ióculum et ludum; dé nostro saepe édunt: quod fartorés, faciunt. fit pól hoc, et pars spectátorum scitís pol haec vos me haud méntiri, †ibi sibus pugnae et vírtuti de praédonibus praedám capere. at ecástor nos rursúm lepide referímus gratiam furíbus nostris: nam ipsí vident cum eorum ággerimus bona atque étiam ultro ipsi aggerúnt ad nos. Diniarchvs Me illís quidem haec verberat vérbis, nam ego húc bona mea degéssi. Astaphivm Commémini, iam pol ego eúmpse ad nos, si dómi erit, mecum addúcam. Diniarchvs Heus, máne dum, Astaphium, príus quam abis. Astaphivm Quí revocat? Diniarchvs Scies: réspice huc. Astaphivm Quis est? Diniarchvs Vobís qui multa bóna esse volt. Astaphivm Dato, si ésse vis. Diniarchvs Fáxo erunt. réspice huc modo. Astaphivm Oh, enícas me miseram, quísquis es. Diniarchvs Péssuma, mane. Astaphivm Óptume, odio es. Díniarchusne íllic est? átque is est. Diniarchvs Sálva sis. Astaphivm Ét tu. Diniarchvs Fer cóntra manum et paritér gradere. Astaphivm Tuis sérvio atque audiens sum ímperiis. Diniarchvs Quid agís? Astaphivm Valeo et validúm teneo. péregre quoniam ádvenis, céna detur. Diniarchvs Bene dícis benignequé vocas, Astáphium. Astaphivm Amabo, sine me íre, era quo iussít. Diniarchvs Eas. sed quíd ais? Astaphivm Quid vis? Diniarchvs Dic quó iter inceptás; quis est quem arcéssis? Astaphivm Archilínem †obstetricem. Diniarchvs Mála tu femina es, oles ún