Íslendingabók — Ari Þorgilsson
Íslendingabók Íslendingabók Höfundur: Ari fróði Þorgilsson Íslendingabók Ara fróða er talin rituð á árunum 1122-1133. Hún er stutt yfirlitsrit yfir sögu Íslands frá landnámi að ritunartíma bókarinnar. Þessi texti byggir á útgáfu Guðna Jónssonar og er upphaflega fenginn frá verkefninu heimskringla.no. Formáli Íslendingabók gerða ek fyrst byskupum órum, Þorláki ok Katli, ok sýndak bæði þeim ok Sæmundi presti. En með því at þeim líkaði svá at hafa eða þar við auka, þá skrifaða ek þessa of it sama far fyr útan áttartölu ok konunga ævi, ok jókk því, er mér varð síðan kunnara ok nú er gerr sagt á þessi en á þeiri. En hvatki er missagt er í fræðum þessum, þá er skylt at hafa þat heldr, er sannara reynist. Hálfdan hvítbeinn Upplendingakonungr, sonr Óláfs trételgju Svíakonungs, var faðir Eysteins frets, föður Hálfdanar ins milda ok ins matarilla, föður Goðröðar veiðikonungs, föður Hálfdanar ins svarta, föður Haralds ins hárfagra, er fyrstr varð þess kyns einn konungr at öllum Norvegi. In hoc codice continentur capitula: [Í bók þessari eru þessir kapítular.] Frá Íslands byggð i. Frá landnámsmönnum ii ok lagasetning. Frá alþingissetning iii. Frá misseristali iv. Frá fjórðungadeild v. Frá Grænlands byggð vi. Frá því, er kristni kom á Ísland vii. Frá byskupum útlendum viii. Frá Ísleifi byskupi ix. Frá Gizuri byskupi (x). Incipit libellus Islandorum. [Hér hefur Íslendingabók.] 1. Frá Íslands byggð. Ísland byggðist fyrst ór Norvegi á dögum Haralds ins hárfagra, Hálfdanarsonar ins svarta, í þann tíð, at ætlun ok tölu þeira Teits, fóstra míns, þess manns, er ek kunna spakastan, sonar Ísleifs byskups, ok Þorkels, föðurbróður míns, Gellissonar, er langt munði fram, ok Þuríðar Snorradóttur goða, er bæði var margspök ok óljúgfróð, er Ívarr Ragnarssonr loðbrókar lét drepa Eadmund inn helga Englakonung. En þat var átta hundruð ok sjau tigum vetra eftir burð Krists, at því er ritit er í sögu hans. Ingólfr hét maðr nórrænn, er sannliga er sagt, at færi fyrst þaðan til Íslands, þá er Haraldr inn hárfagri var sextán vetra gamall, en í annat sinn fám vetrum síðar. Hann byggði suðr í Reykjarvík. Þar er Ingólfshöfði kallaðr fyr austan Minþakseyri, sem hann kom fyrst á land, en þar Ingólfsfell fyr vestan Ölfossá, er hann lagði sína eigu á síðan. Í þann tíð var Ísland viði vaxit á milli fjalls ok fjöru. Þá váru hér menn kristnir, þeir er Norðmenn kalla Papa, en þeir fóru síðan á braut, af því at þeir vildu eigi vera hér við heiðna menn, ok létu eftir bækr írskar ok bjöllur ok bagla. Af því mátti skilja, at þeir váru menn írskir. En þá varð för manna mikil mjök út hingat ór Norvegi, til þess unz konungrinn Haraldr bannaði, af því at honum þótti landauðn nema. Þá sættust þeir á þat, at hverr maðr skyldi gjalda konungi fimm aura, sá er eigi væri frá því skiliðr ok þaðan færi hingat. En svá er sagt, at Haraldr væri sjau tigi vetra konungr ok yrði áttræðr. Þau hafa upphöf verit at gjaldi því, er nú er kallat landaurar, en þar galzt stundum meira, en stundum minna, unz Óláfr inn digri gerði skírt, at hverr maðr skyldi gjalda konungi hálfa mörk, sá er færi á milli Norvegs ok Íslands, nema konur eða þeir menn, er hann næmi frá. Svá sagði Þorkell oss Gellissonr. 2. Frá landnámsmönnum ok lagasetning. Hrollaugr, sonr Rögnvalds jarls á Mæri, byggði austr á Síðu. Þaðan eru Síðumenn komnir. Ketilbjörn Ketilssonr, maðr nórrænn, byggði suðr at Mosfelli inu efra. Þaðan eru Mosfellingar komnir. Auðr, dóttir Ketils flatnefs, hersis nórræns, byggði vestr í Breiðafirði. Þaðan eru Breiðfirðingar komnir. Helgi inn magri, nórrænn, sonr Eyvindar Austmanns, byggði norðr í Eyjafirði. Þaðan eru Eyfirðingar komnir. En þá er Ísland var víða byggt orðit, þá hafði maðr austrænn fyrst lög út hingat ór Norvegi, sá er Úlfljótr hét, svá sagði Teitr oss, ok váru þá Úlfljótslög kölluð, - hann var faðir Gunnars, er Djúpdælir eru komnir frá í Eyjafirði, - en þau váru flest sett at því, sem þá váru Gulaþingslög eða ráð Þorleifs ins spaka Hörða-Kárasonar váru til, hvar við skyldi auka eða af nema eða annan veg setja. Úlfljótr var austr í Lóni. En svá er sagt, at Grímr geitskör væri fóstbróðir hans, sá er kannaði Ísland allt at ráði hans, áðr alþingi væri átt. En honum fekk hverr maðr penning til á landi hér, en hann gaf fé þat síðan til hofa. 3. Frá alþingissetning. Alþingi var sett at ráði Úlfljóts ok allra landsmanna, þar er nú er, en áðr var þing á Kjalarnesi, þat er Þorsteinn Ingólfssonr landnámamanns, faðir Þorkels mána lögsögumanns, hafði þar ok höfðingjar þeir, er at því hurfu. En maðr hafði sekr orðit of þræls morð eða leysings, sá er land átti í Bláskógum. Hann er nefndr Þórir kroppinskeggi, en dóttursonr hans er kallaðr Þorvaldr kroppinskeggi, sá er fór síðan í Austfjörðu ok brenndi þar inni Gunnar, bróður sinn. Svá sagði Hallr Órækjusonr. En sá hét Kolr, er myrðr var. Við hann er kennd gjá sú, er þar er kölluð síðan Kolsgjá, sem hræin fundust. Land þat varð síðan allsherjarfé, en þat lögðu landsmenn til alþingis neyzlu. Af því er þar almenning at viða til alþingis í skógum ok á heiðum hagi til hrossahafnar. Þat sagði Úlfheðinn oss. Svá hafa ok spakir menn sagt, at á sex tigum vetra yrði Ísland albyggt, svá at eigi væri meir síðan. Því nær tók Hrafn lögsögu Hæingssonr landnámamanns, næstr Úlfljóti, ok hafði tuttugu sumur. Hann var ór Rangárhverfi. Þat var sex tigum vetra eftir dráp Eadmundar konungs, vetri eða tveim, áðr Haraldr inn hárfagri yrði dauðr, at tölu spakra manna. Þórarinn Ragabróðir, sonr Óleifs hjalta, tók lögsögu næstr Hrafni ok hafði önnur tuttugu. Hann var borgfirzkr. 4. Frá misseristali. Þat var ok þá, er inir spökustu menn á landi hér höfðu talit í tveim misserum fjóra daga ins fjórða hundraðs, - þat verða vikur tvær ins sétta tegar, en mánuðr tólf þrítögnáttar ok dagar fjórir umbfram, - þá merkðu þeir at sólargangi, at sumar munaði aftr til vársins. En þat kunni engi segja þeim, at degi einum var fleira en heilum vikum gegndi í tveim misserum, ok þat olli. En maðr hét Þorsteinn surtr. Hann var breiðfirzkr, sonr Hallsteins Þórólfsso